Погода

В Улан-Удэ сегодня -14, отмечается день студентов

Туризм в Бурятии

В Бурятии резко вырос спрос на персонал в туротрасли и снизился на госслужащих

Новый год

Минтуризма Бурятии подвело итоги новогодних каникул

Дежурная часть. Происшествия

В Бурятии священник провел молебен на опасном участке дороги

Зурхай

Зурхай на 25 января от настоятеля Курумканского дацана

Парламентское обозрение

В Улан-Удэ прошло первое в этом году заседание Совета Народного Хурала

Интервью

Татарстан Уласай жэшээ абамаар

17 Ноября 2021 г., 15:09

Фото: http://russianstock.ru/, Фэйсбук Донирова

Поделиться
Поделиться
Отправить
Поделиться

Версия для печати

Хотын һургуулинууд буряад хэлэ үзэлгэндэ ямар анхарал хандуулнаб? Буряад хэлэнэй багшанарай ажал хэр сэгнэгдэнэб? Татарстан Улас түрэл хэлэеэ үзэхэ ямар политика ябуулнаб? Эдэ бүгэдэ тухай Буряадай 29-дэхи гимназиин захирал Баир Аюржанаевич Донировтай хөөрэлдөөн.

-Баир Аюржанаевич, танай һуралсалай гуламтада буряад хэлэндэ хэды шэнээн анхарал табигданаб?

- Буряад хэлэнэй талаар асуудалнай мүнөө шухала болонхой. Манай һургуулида, гимназидамнай буряад хэлэнэй дүрбэн багша, мүн хоер һуралсалай талаар орлогшонууд багшалдаг. Нэгэдэхи ба хоердохи ангинуудта хоер-хоер класста буряад хэлэеэ түрэл хэлэн гээд үзэнэбди. Нүгөөдэ ангинуудта гүрэнэй хоердохи хэлэн гэһэн программаар үзэдэг юм.

79950007_104316627749970_1247966115800285184_n.jpg

-Буряад хэлэ үзэлгэндэ гэртэхин хэр хамһалсанаб? Һургуулида үзэһэнээ гэртээ ошоод мартанагүй гү?

- Мүнөө иигээд хараад, шэнжэлэл хэжэ байхада гэртэхинэй талаһаа багшанарта, үхибүүдтээ туһаламжа бага байна. Аба эжынь дундаа буряадаараа хөөрэлдөөд харин үхибүүдээрээ ородоор зугаална. Тэрэнь огто буруу. Һургуулида буряад хэлэнэй хэшээлнүүдтэ һайн үзэбэшье, һургуулиһаа гадуур тэрэ абаһан мэдэсэеэ бэхижүүлхэ хэрэгтэй ха юм даа. Мүнөө сагта һурагшад хэшээлһээ гараад өөһэд хоорондоо ород хэлэн дээрэ хөөрэлдэнэ гээшэ. Манай гимназида үхибүүдээ оруулхамнай, буряад хэлыень үзүүлхэмнай гэжэ гэртэхин ерэхэдэнь, хөөрэлдөө хэдэгэб. Үхибүүдээ үглөөгүүр ямар хэлэн дээрэ һэрюулдэгэбтэ гэжэ һурахадамни бодолгото болоод, ород хэлэн дээрэ гэжэ хэлэдэг. “Сына или доча вставай, опаздываем, зубы чисти, постель убери, одевайся, кушай” гэхэ мэтээр бултыень ородоор хэлэнэ ха юм. Һургуулиһаа ерэхэдэнь тон түрүүн “как день прошел, какие оценки, как дела” гэжэ асууна. Үхибүүгээ буряад хэлэндэнь оруулха гэжэ һанабал тон түрүүн өөрэһөө эхилхэ хэрэгтэй. Үхибүүнэй нюдэеэ нээхэтэй хамта гү, али уулзахадаа түрүүшын үгэ буряад байха еһотой.

Теэд мүнөө һургуулида муугаар буряад хэлэ багшална, даабари ехэ үгэнэ, олон даабарииень ойлгоногүйбди гэжэ байгаад гомдол баридаг ушарнууд олон. Өөһэдөө гэртэхин буряад хэлэеэ муу мэдэхэ байгаад, ном соохи бэшэлгэ ойлгоногүй ха юм даа. Үшөө нэгэ ушар болоһон байна. Баргажанһаа үхибүүгээ табадахи ангида оруулхам гэжэ абань асараад ерээ. Абатайнь буряадаар хөөрэлдэжэ, хүбүүнһээнь хэн гэжэ нэрэтэйбши гэжэ асуухадам, абаяа хараад ойлгоогүй шарай гаргаад байна. Хэдытэбши гэжэ асуубаб, харюу үгы. Иихэдээ яажа байнабши, харюусыш, буряадаар мэдэхэбшаалши гэжэ хэлэхэдэнь, урдаһаань “я не понял” гэжэ хүбүүниинь харюусаба. Гэртээ буряадаар хэлэхэдэм ойлгодог бэшэ аалши, эндэ ерээд мэдээгүйшэ болоод байнаш гэжэ хүбүүндээ хэлэхэдэнь, шинии буряадаар хандахада таамгайгаар тэрэ юбумэ хэнэ гэнэ гү даа гэжэ ойлгоод хэдэгэлби гээд хүбүүниинь харюусаба. Гэртэхин багашуулаа ойлгоно гэжэ һанаад ябадаг зон байна. 

-Буряад хэлэнэй багшанарай дутагдал үзэгдэнэгүй гү? Салингынь хэр һайн бэ?

- Буряад хэлэнэй багшанар хүсэндөө. Багшанар нэгэ анги хубаажа хэшээлээ үнгэргэдэг юм. 30 гаран багашуулда заажа үгэхэнь бэрхэтэй гээшэ. Тиимэһээ хубаажа багшалха хэрэг гаранхай. Салингынь талаар хэлэбэл, һүүлэй сагта салин ургаа, багшанарнай үнинэй ургаһан салин абаагүй һэмди гэжэ хөөрэлдэжэ байна. Хүдөө нютагуудта нэгэ һурагшын түлөө түлбэри болоходонь салингынь бага болонол даа. Хотын һургуулинуудта һурагшад олон байжа, салингынь һайн, тиибэшье ажалынь ехэ.

-Үхибүүдээ буряад хэлэндэнь һургаха гэһэн гэртэхин олон гү?

- Тиимэ гэртэхин олон даа. Теэд багашуулыень буряад хэлэ гүнзэгыгөөр шудалха ангида оруулхадаа шалгалта хэдэг гээшэбди. Сэхынь хэлэбэл хэлэ мэдэхэгүй үхибүүд үндыжэ байна. Директорэй урда харюусаха эгээн шухала асуудалнуудта харюуень сээжэлдээд ерэдэг юмэл даа. Ондоо юумэ һурахадашни аниргүй болошодог. Энэ байдал хоер талаһаа хараха болонобди. Нэгэдэхеэр, гэртэхин буряадаар мэдэхэгүй үхибүүдые асарна. Багашуулаа буряад хэлэтэй, буряад сэдьхэлтэй болгохо гэжэ бодолдо абтаад асарна гээшэ ааб даа. Хоердохеор, аба эжынь буряадууд байжа хэлэеэ мэдэхэгүй байгаад манай гимназида асаржа үгэхэдээ, үхибүүгым буряад хэлэндэ һургаха гэһэн найдалтайгаар асарна гээшэ. Үхибүүень абаагүй һаамнай, тэрэнь яагаад буряад хэлэнэй байдалда орохоб. Һүүлэй һүүлдэ багашуул зэмэтэй бэшэ ха юм даа. Томошуул, гэртэхин, байдал зэмэтэй.

-Байгша оной хабартаа Буряадһаа түлөөлэгшэд Татарстан Улас ошожо, тэндэ яагаад татар хэлэеэ шудалдаг бэ гэжэ хараһан байна. Танай гимназиһаа түлөөлэгшэ ошоо бэлэй. Юун гэжэ хараад ерээб?

- Татарстанай яагаад түрэл хэлэеэ шудалха хэрэгынь ехэ һонин байгаа. Тэдэнэй жэшээ абабал ехэ мүнгэн хэрэгтэй. Жэшээлхэдэ, гэртэхиндэ шэлэн абаха арга ехэ байна. Нэгэ микрорайондо хоер һургуули байна. Нэгэниинь татар хэлэн дээрэ бүхы хэшээлнүүд үнгэрнэ, нүгөөдэдэнь ород хэлэн дээрэ. Федеральна болбосорлолой программанууд, номууд дэбтэрнүүд татар хэлэнүүд дээрэ оршуулагданхай. Уран зуралгын хэшээлһээ эхилээд тоо бодолгын хэшээл болотор хуу татар хэлэн дээрэ заагдана.

Федеральна программын номуудые буряад хэлэн дээрэ оршуулха гээшэш гайтай, ехэ мүнгэн хэрэгтэй болохо. Мүнөө болоходо Улаан-Үдын томо һургуулинуудта, олон параллельтэй ангинуудта нэгэ хоерынь заатагуй буряад хэлэ гүнзэгыгөөр шудалха гэһэн даабари болбосоролой яаманһаа буунхай, бэелүүлжэ эхилэнхэй. Мүн тиихэдэ Буряадай Толгойлогшо Алексей Цыденовэй тогтоолоор хоердохи программаар буряад хэлэ шудалдаг һургуулинууд долоон хоногтоо заатагүй хоер час буряад хэлэндэ үгтэхэ еһотой гэжэ хэлэгдээ. Татарстанай жэшээ урдаа барижа, ерээдүй сагта тиимэ болгохо еһотойбди гэжэ буряадууд ябаагүй һаа байдалнай һайн тээшээ хубилхашгүй.

-Буряад хэлэеэ яагаад аршалха, хамгаалха, хүгжөөхэ ажал ябуулаа һаа дээрэб?

- Сэхынь хэлэбэл, бидэнэй ошоходо хэлэмнай шахардуу байдалда орохош даа. Юуб гэхэдэ, мүнөө гушаадтай, дүшөөдтэй гэр бүлын багашуул буряад хэлэеэ мэдэнэгүй. Гэртэхин багашуулдаа түрэл хэлэеэ дамжуулха һанал бодолдо абтанагүй. Үдэр бүриин ажабайдалай юрьеэн соо сүлөөгүйнүүд гүйлдээд орхигдоно. Һурагшад һургуулидаа, бага наһанай үхибүүд сэсэрлигтээ дундаа ородоор харилсадаг болоһониинь гайхалтай бэшэ. Бидэ гэртээ отхон хүбүүгээ буряадаар хугаалуулха гэжэ нэгэ үдэр ганса буряадаар хөөрэлдэхэ гэжэ шиидээбди. Гэртэмнай аалин болошоо, үлүү юумэ зугаалхаяаш болигдоо. Тиибэшье ород хэлэн дээрэ орохо баатайш. Тиихэдэнь мүнгэтэ болгоео гэжэ хэлсээд, нэгэ ород үгэ табан түхэригтэ болоо. Нэгэ үдэрэй һүүлээр бишье, нүэрнишье 500-600 түхэриг гаргажа хамтын кассада хэбэбди. Томо багашуулнай ехэ зугаалаагүй хадаа 300 түэригүүдые үгөө. Харин отхон хүбүүмнай өөрын суглуулдаг копилкын мүнгэ бултыень асаржа үгөөд, урид хэлэгдэхэ ород үгэнүүдэй түлөө үгэнэб гэжэ хэлээ.

Арбан нгэдэхи ангияа түгэсэжэ байһан һурагшадта дунда һургуулияа дүүргэбэб гэһэн үнэмшэлгэеэ абахаяа ерэхэдээ намда нэгэ һайхан үреэл, нэгэ дуу буряад хэлэн дээрэ сээжэлдэт хэлэхэт гэжэ даабари үгэдэгэб. Зариман хэлэхэ, зариман шадахагүй. Гимназияа дүүргээд булта баруун зүг тээшэ тэгүүлдэг гээшэт. Тэндэтнай элдэбын яһанай уладууд танда дайралдаха. Бусад яһатан хэлэеэ мэдэхэ, харин таанад хэлэеэ мэдэхэгүйт. Ганса шарайтнай байха. Хэлэ мэдээгүй зон ямар яһатанби гэжэ өөрыгөө нэрлэхэ байнабта? Тэрэ сээжэлдэһэн һайхан үреэлээ, нэгэ дуугаа шэнэ нүхэд соогоо дуулажа хэлэбэлтнай ехэ хүндэлүүлхэт, ондоогоор таниие харадаг, хөөрэлдэдэг болохо гэжэ үргэн харгыда гарахаяа байһан шабинартаа хэлэдэгэлби даа. Гэртэхиндэнш хэлэжэл байгшаб, ямар хашартай болоһон директор гээшэб гэжэ һанаһан зон байха.  Сүлөө саг оложо хөөрэлдэһэндэтнай баярые хүргэнэб.

Харнайн хүбүүн.

Заметили опечатку? Выделите ошибку и нажмите Ctrl+Enter.

Поделиться
Поделиться
Отправить
Поделиться

Версия для печати

Комментарии к новости

В связи с ужесточением требований, связанных со сбором и хранением персональных данных, мы отказались от размещения комментариев на нашем сайте. Если вы желаете высказаться по тому или иному информационному поводу, предлагаем сделать репост публикации в любую сеть и оставить там свой комментарий на личной странице. Сбор персональных данных на этом сайте не осуществляется.

Другие интервью

13 Января 2022 г.

Евгений Кислов: о Байкале, проблемах недр и монгольских ГЭС

Член регионального штаба ОНФ, координатор тематической площадки «Экология», известный эколог и общественник Евгений Кислов в рамках проекта «Большая редакция» холдинга New Media Group рассказал об основных проблемах недропользования Бурятии, о многоводном периоде и перспективах Бурятии и Байкала, а также о монгольских ГЭС.  Подробности – в интервью ИА Восток-Телеинформ.

20 Декабря 2021 г.

Директор Бурят-Фармации: Мы доставили по Бурятии более полумиллиона вакцин от коронавируса

«Мы доставили по Бурятии более полумиллиона вакцин от коронавируса»

12 Декабря 2021 г.

В Бурятии бизнесмены рискнули в разгар коронавируса открыть эко-отель на Байкале и не прогадали

Как и многие другие мы находились в подвешенном состоянии. В итоге решили, что персонал пока набирать не будем. Затем, как сейчас помню, 15 июля в Бурятии объявили об открытии гостиниц и мы тоже открыли двери. Начали работу сами. Во-первых, мы так начинали в любом бизнесе - чтобы узнать изнанку, всю «внутреннюю кухню». Для нас гостиничный бизнес был абсолютно новым, первое лето мы сами отрабатывали за всех – и за горничную, и за администратора и за повара и за завхоза и так далее.

10 Декабря 2021 г.

Министр туризма Бурятии рассказал о результатах работы и планах на 2022 год

По оценкам, в этом году будет зарегистрировано 286 тысяч туристских прибытий. Я отмечу, что мы учитываем размещенных в коллективных средствах размещения граждан - жителей России и гостей из-за рубежа. Рост числа туристов в 2021 году в сравнении с 2020 годом -  3,41 процента или порядка 10 тысяч. За весь прошлый год у нас зарегистрировано 278 236 туристских прибытий, а за 2019 год –407391 человек. Как видим, мы пока не вышли на докоронавирусный период, но тенденции к росту турпотока наметились.

10 Декабря 2021 г.

В Бурятии бизнесмен выпускает туалетную бумагу и собирается попасть в книгу рекордов Гиннеса

В столице Бурятии уже полгода выпускают местную туалетную бумагу с названием «Улан-Удэнская». Производством занялся 33-летний Юрий Соктоев, который в бизнесе с 26 лет. Победитель регионального этапа конкурса «Молодой предприниматель России 2021» планирует доказать, что в республике реально открыть успешное частное производство.

Лента новостей
25.01.2022

07:18 Эко-Новости

Свыше 1600 экологических исследований провели на железнодорожных объектах в Иркутской области и Республике Бурятия

05:00 Погода

В Улан-Удэ сегодня -14, отмечается день студентов

04:58 Общество

Зурхай на 25 января от настоятеля Курумканского дацана

24.01.2022

21:07 Общество

Где сделать ребенку тест на коронавирус в Улан-Удэ

20:10 Общество

Что такое Хии морин - энергия в буддизме - и как на него влияет одежда и элементы быта – рассказал настоятель Курумканского дацана Гандан Ше Дувлин

20:00 Погода

В Бурятии в ближайшие сутки снег, ночью до минус 40

19:42 Город

В Улан-Удэ размножаются стерилизованные собаки - обсудили в мэрии

19:20 Происшествия

В Улан-Удэ назвали предварительную причину возгорания тепловоза

19:00 Культура

В Улан-Удэ отменили концерт в честь Сагаалгана

18:45 Здравоохранение

В Бурятию пришло 700 доз детской вакцины от COVID-19

18:15 Здравоохранение

В Бурятии разворачивают дополнительные койки для детей

17:58 Эко-Новости

«Лесовосстановление, помощь, расширение авиабазы»: Лесники Бурятии подвели итоги работы за 2021 год

17:46 Образование

В мэрии Улан-Удэ прокомментировали ситуацию с закрытием садика «Боровичок»

17:35 Здравоохранение

На базе нового корпуса онкодиспансера откроют ковидный стационар

17:24 Политика и власть

В Москве пройдут Дни Бурятии

17:16 Здравоохранение

Где в Бурятии поставить прививку от коронавируса: адреса и часы работы

17:12 Здравоохранение

В Бурятии в 4 раза выросла госпитализация детей с COVID

17:00 Экономика, бизнес

Животноводы Бурятии готовы продать свой скот пострадавшим фермерам

16:45 Экономика, бизнес

ЗУД: Жителям Бурятии продолжают выплачивать компенсацию за сельхозживотных

16:31 Происшествия

В Бурятии 11 лет дали за смертельное застолье 32-летнему мужчине

16:15 Экономика, бизнес

Более 3 тысяч сотрудников ВСЖД переведены на дистанционный режим работы

16:00 Город

В мэрии предложили «усыновлять» больших собак

15:51 Происшествия

150 выездов по угрозе взрыва произвели в прошлом году взрывотехники в Бурятии

15:26 Эко-Новости

В Бурятии рассказали о планах строительства объектов водоснабжения

15:02 Культура

В Бурятии перенесли концерт группы «Чайф»

14:58 Общество

В Бурятии запретили все: закрыты ночные клубы, под запретом свадьбы, детские игровые зоны и сокращена работа общепита

14:52 Общество

В Улан-Удэ пройдет выставка молодой художницы из Бурятии

14:23 Город

В Улан-Удэ оперативно расчистили лестницу, на которой дети устроили импровизированную горку

13:23 Здравоохранение

Специалисты назвали основные симптомы заражения омикроном

12:53 Экономика, бизнес

80% дальневосточников собираются сменить работу в этом году



пїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅпїЅ Orphus